Didactisch design

Waar staat ons lesmateriaal voor?

Duidelijk doel per les

Gesproken uitleg ondersteund met visueel materiaal

Herkenbare voorbeelden

Duidelijk onderscheid tussen de hoofd- en bijzaken

Enthousiaste verteller

Herhaling: samenvattingen en oefenvragen

Toepassingsvragen

Alles op maat gemaakt

Cognitieve Belasting Theorie

Onze educatieve video's zijn ontworpen aan de hand van de ontwerpcriteria voor effectieve multimedia volgens Richard Mayer, hoogleraar aan de universiteit van Californië. Deze ontwerpcriteria worden ook gebruikt door het Leuvens Instituut voor Media en Leren (LIMEN) onderdeel van Katoholieke Universiteit Leuven. De ontwerpcriteria zijn gebaseerd op de uitgangspunten van de zogeheten Cognitieve Belasting Theorie (CBT).

Het ontwerp van onze video's is gebaseerd op de Cognitieve Belasting Theorie. Deze theorie legt uit hoe onze geheugenfuncties worden belast tijdens het leren of tijdens het uitvoeren van leeractiviteiten. Informatie in de vorm van prikkels bereikt ons via het sensorische of zintuigelijke geheugen dat een deel van deze informatie doorstuurt naar het werkgeheugen. Het werkgeheugen is relatief beperkt in capaciteit. Tijdens het leren wordt de informatie afkomstig van prikkels geselecteerd, vervolgens georganiseerd en tot slot geïntegreerd met onze voorkennis van het desbetreffende onderwerp. De Cognitieve Belasting Theorie focust op het goed reguleren van processen in het werkgeheugen, zodat de gelimiteerde ruimte in het werkgeheugen optimaal benut kan worden voor het leren.

Het mentale proces van selectie van informatie is niet nuttig voor het leerproces. Deze vorm van cognitieve belasting wordt ook wel excentrieke belasting genoemd. Tijdens een les of presentatie is het van belang dat de hoeveelheid excentrieke belasting zo laag mogelijk wordt gehouden. Dit kan worden gedaan door overzichtelijke illustraties en representaties te maken van de inhoud. Hier komen onze animaties goed van pas!

Ontwerpcriteria van onze videolessen

Multimediaprincipe

Het leren aan de hand van beeld en spraak blijkt effectiever dan wanneer één van de twee communicatiemiddelen gebruikt wordt. Een onderzoek aan de Universiteit van Californië toonde aan dat een groep studenten die illustraties te zien kregen met een auditieve uitleg over het werkingsprincipe van verdringerpompen bijna twee keer zo veel vragen goed hadden op de toets dan leerlingen die de afbeeldingen te zien kregen in combinatie met geschreven tekst [3]. Vandaar dat wij kiezen voor uitlegvideo’s waarin de gesproken informatie ondersteund wordt met leuke, herkenbare animaties.


Dynamische vormgeving

Een monotone stem met weinig dynamiek is didactisch minder effectief dan een stem met veel intonatieverschillen op de juiste momenten, dit komt omdat informatieoverdracht verder gaat dan alleen verbale communicatie. Dit geldt ook voor beeldmateriaal. In ons ontwerp wordt hoofdzaak van bijzaak onderscheiden door gebruik te maken voor kleur, vorm, beweging en verlichting. Hierdoor kan de inhoud van een slide binnen een oogopslag samengevat worden.


Audio-visuele synchronisatie

Uit onderzoek blijkt ook dat leerlingen beter leren wanneer de gesproken tekst en visuele representaties goed samenhangen [2]. Wij houden hier rekening mee door animaties synchroon te laten afspelen met de gesproken tekst. Visuele elementen verschijnen of lichten op wanneer ze worden genoemd. Hierdoor weet de luisteraar altijd waar hij of zij op het scherm moet kijken.


Ruimtelijke contiguïteit

Onderzoek laat zien dat presentaties en video’s effectiever zijn wanneer relevantie informatie op een bepaald moment ruimtelijk dicht bij elkaar staat. Wanneer de kijker mentale inspanning moet verrichten om informatie te vinden en te selecteren, gaat dit ten koste van de mentale capaciteit die nodig is om de relevante inhoud te verwerken. Ruimtelijke contiguïteit betekent dus dat de lezer nooit hoeft te zoeken naar illustraties of bijschriften. Uiteraard houden wij hier rekening mee, tijdens het construeren van de uitlegvideo's.

ruimtelijke contiguiteit.mp4

Voorbeeld ruimtelijke contiguïteit bij uitleg van momenten

In het voorbeeld links wordt uitleg gegeven over momenten. Hier is rekening gehouden met ruimtelijke contiguïteit door alle relevante informatie over een object dichtbij elkaar te zetten.

Coherentie

Uit onderzoek blijkt dat wanneer een kijker onderscheid moet maken tussen hoofd- en bijzaken, dat dit veel intrinsieke belasting met zich mee brengt tijdens het denkproces [1]. Het is bij uitlegvideo's belangrijk om de kijker hiermee te ondersteunen. Dit doen wij door bij de weergegeven slide alleen figuren en bijschriften te laten zien die op dat moment relevant zijn voor het verhaal. Daarnaast geven wij de hoofdzaken in een andere kleur weer dan de bijzaken.

Coherent problemen aanpakken

In een coherente uitleg worden steeds de dingen uitgelicht die op dat moment belangrijk zijn. In het voorbeeld hiernaast, ziet u hoe wij onze uitleg coherent maken. De illustratie wordt eerst versimpeld door het om te zetten in een schema, en vervolgens worden irrelevante elementen grijs gemaakt of weggelaten. Tot slot worden de grove stappen herhaalt.

Onze uitlegstijl

Het gebruik van analogieën

Wij zijn altijd opzoek naar analogieën die de concepten makkelijker maken. Links is een voorbeeld gegeven van velden die leerlingen makkelijk herkennen, namelijk van het weerbericht. Vervolgens maken wij de overstap naar complexere en abstractere theorieën zoals elektrische of magnetische velden.

Navigatie

Wij beginnen elke aflevering met een navigatiescherm waarin duidelijk wordt welke voorkennis vereist is om de video te kunnen volgen. Ook wordt er duidelijk of het thema later terug komt in hogere jaren.

Systematische probleem aanpak

De systematische probleem aanpak is een methode die wij toepassen om leerlingen, zoals de naam al zegt, systematisch problemen aan te laten pakken [4]. Hierbij worden eerst gegevens geïnventariseerd, vervolgens wordt de berekening of beredenering in segmenten uitgewerkt waarbij wij de leerling aanmoedigen hun antwoord goed op te schrijven.

Vergelijkingen oplossen

Vergelijkingen oplossen doen wij systematisch. Elke grootheid heeft een eigen kenmerkende kleur. De stappen zijn overzichtelijk en gaan volgens de SPA-methode. Onze systematische aanpak zorgt voor een duidelijk overzicht voor de leerling.

Galerij : wrijving

Soorten illustraties

Referenties

[1] Clark, R. C. (2014). Multimedia Learning in e-Courses (R. E. Mayer, Ed.). Cambridge University Press; Cambridge University Press. https://www.cambridge.org/core/books/abs/cambridge-handbook-of-multimedia-learning/multimedia-learning-in-ecourses/FC41F2CC25D7E992635588A373147679


[2] Mayer, R. E. (2017). Using multimedia for e-learning. Journal of Computer Assisted Learning, 33(5), 403–423. https://doi.org/10.1111/jcal.12197


[3] Mayer, R. E., & Anderson, R. B. (1992). The instructive animation: Helping students build connections between words and pictures in multimedia learning. Journal of Educational Psychology, 84(4), 444–452. https://doi.org/10.1037/0022-0663.84.4.444


[4] van Montfort, Dorien. “Redeneren Met de SPA+.” SLO.nl, stichting leerplan ontwikkeling, 1 Dec. 2018. slo.nl/publish/pages/9863/redeneren-met-de-spa-plus.pdf. Accessed 29 Sept. 2020.